نسخه چاپي

1399/06/19 :: ١٠:٢٨ 

آيت الله طالقاني دليل بازگشت خود از نجف به تهران را چه عنوان مي كند؟/كانون اسلام با چه انگيزه اي تاسيس شد؟/كدام مسجد مركز فعاليت هاي آيت الله بود؟

آيت الله سيد محمود علايي طالقاني (1289- 1358ش) از مبارزان و شخصيت هاي انقلاب اسلامي ايران، مفسر قرآن و نهج البلاغه و از علماي تهران بود كه پيش از انقلاب با جبهه ملي و نهضت آزادي همراهي داشت و پس از كودتاي 28 مرداد، از مدافعان فدائيان اسلام بود. وي در جريان انقلاب سفيد و مخالفت با آن به زندان افتاد. در آستانه انقلاب، رياست شوراي انقلاب را بر عهده گرفت و پس از انقلاب اولين امام جمعه شهر تهران و نماينده مردم تهران در مجلس خبرگان قانون اساسي شد.

 آيت الله طالقاني دليل بازگشت خود از نجف به تهران را چه عنوان مي كند؟/كانون اسلام با چه انگيزه اي تاسيس شد؟/كدام مسجد مركز فعاليت هاي آيت الله بود؟



به گزارش پایگاه اطلاع رسانی  شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در راستاي شناساندن بزرگان انديشه ديني در اين صفحه بر آنيم كه اين شخصيت هاي ارجمند جهان اسلام و تشيع را به مخاطبان معرفي كنيم و مطالب منتشرشده قطره اي است از درياي زندگي اين بزرگواران كه به قدر وسعمان است. باشد كه به لطف روح بزرگشان مفيد فايده باشد.



تولد و درگذشت

آيت الله سيد محمود علايي طالقاني در سال 1326ق (اسفند 1289ش) در روستاي گليرد طالقان متولد شد.(1) او در سحرگاه 19 شهريور 1358ش؛ 18 شوال سال 1399 بر اثر سكته قلبي درگذشت. پيكر وي، طبق وصيتش، در ميدان گاهي وسط قطعات 17 و 21 بهشت زهرا، كه مدفن هزاران شهيد انقلاب اسلامي بود، به خاك سپرده شد.

تحصيلات وي از پنج سالگي تحصيلات خود را در مكتبخانه آغاز كرد و نزد ملا سيد تقي اورازاني، قرآن و كتب رايج آن دوره را فرا گرفت.(2) سپس مقدمات علوم حوزوي را نزد پدرش شروع كرده و در ده سالگي راهي قم و مدارس رضويه و فيضيه شد،(3) پس از آن به نجف اشرف رفت و از دروس بزرگان آن زمان بهره برد. اساتيد مهم او در قم و نجف، از اين قرار بودند:

- سيد شهاب الدين مرعشي نجفي
- اديب تهراني
- سيد محمد حجت
- سيد ابوالحسن اصفهاني
- محمد حسين غروي اصفهاني
- آقا ضياءالدين عراقي
- شيخ عبدالكريم حائري يزدي

وي موفق به اخذ درجه اجتهاد از سيد ابوالحسن اصفهاني و شيخ عبدالكريم حائري، و اجازه نقل حديث از شهاب الدين مرعشي و قمي، شد.(4) و در خلال سال هاي 1318- 1317ﻫ.ش به تهران بازگشت و در درس ميرزا خليل كمره اي، فلسفه و حكمت آموخت.(5)

فعاليت هاي فرهنگي آيت الله دليل بازگشت خود به تهران را تثبيت عقايد ايماني جوانان ذكر كرده است و فعاليت هاي فرهنگي خود را با نوشتن مقاله و سخنراني شروع مي كند. وي چاره درد اجتماع را در بازگشت به قرآن و نهج البلاغه مي دانست و تلاش كرد خود در اين راه پيشقدم باشد، از همين رو براي جوانان جلسات تفسير قرآن برپا كرد. خود در اين باره مي گويد:

اين كتاب هدايت كه چون نيم قرن اول اسلام بايد بر همه شئون نفساني و اخلاقي و قضاوت و حكومت حاكم باشد، يكسره از زندگي بركنار شده و در هيچ شأني دخالت ندارد. دنياي اسلام، كه با رهبري اين كتاب روزي پيشرو و رهبر بود، امروز دنباله رو شده. كتابي كه سند دين و حاكم بر همه امور بوده مانند آثار عتيقه و كتاب ورد تنها جنبه تقدس و تبرك يافته و از سرحد زندگي و حيات عمومي بركنار شده و در سر حد عالم اموات و تشريفات آمرزش قرار گرفته و آهنگ آن اعلام مرگ است.(6)

تأسيس كانون اسلام پس از سقوط رضاخان در شهريور 1320ش، وي كانون اسلام را براي نشر معارف قرآن و سنت تأسيس كرد و در همان زمان مجله اي به نام دانش آموز از طرف همان كانون به انتشار رساند. اين كانون محل آمد و شد اقشار مختلف جامعه اعم از افسران ارشد ارتش، مهندسين، و صاحبان منصب عالي در برخي وزارت خانه ها همچون پست و تلگراف، دانشياران، آموزگاران، دانشجويان، دانش آموزان و حتي كسبه بود.(7)

واقعه آذربايجان و زنجان پس از واقعه آذربايجان در سال 1325ش، آيت الله طالقاني از طرف انجمن تبليغات اسلامي، اتحاديه مسلمين و جامعه روحانيت آن زمان، براي بررسي حوادث آذربايجان، راهي آن ديار شد. وي حدود ده شبانه روز در زنجان و آذربايجان به تحقيق و تفحص درباره مسئله دموكرات ها و حمله ارتش به آن مناطق مي پردازد و پس از آن گزارشي مفصل از حوادث و وقايع ارائه مي دهد.(8)

در بحبوحه غائله آذربايجان، تهديدات در زنجان هم شروع شد و بيشترين فشار بر آيت الله سيد محمود حسيني زنجاني (پدر سيد عزالدين حسيني زنجاني) بود كه در مقابل كمونيست ها و جدايي طلب ها ايستاده بود. با مساعدت آيت الله طالقاني و براي حفظ جان استادش، آيت الله زنجاني به تهران منتقل شد و طالقاني به سفارش استاد، عازم زنجان شد و در همين سفر براي سربازان ارتش، سخنراني كرد. خود وي نقل مي كند:

وقتي به راه آهن... عده اي از جوانان و مخبرين مطبوعات با تعجب به من نگاه مي كردند كه اين سيد اينجا چه كار مي كند و به اين كارها چه كار دارد.(9)

حضور مؤثر در انجمن ها آيت الله طالقاني سلسله سخنراني هايي در انجمن هاي مختلف آن دوره داشت از جمله انجمن اسلامي دانشجويان در دانشگاه تهران، انجمن اسلامي مهندسين، و تشكل فداييان اسلام. وي بيشترين فعاليت را در خلال سال هاي 1339 تا 1341ش، در انجمن ماهانه ديني داشت كه غالباً درباره مسائل روز و كاربردي جامعه به سخنراني مي پرداخت. شهيد مطهري و محمد ابراهيم آيتي نيز از اركان اين انجمن بودند.(10)

حوزه و دانشگاه فاصله ميان حوزويان و دانشگاهيان، يكي از مهمترين دغدغه هاي طالقاني بود و همواره از اين ديوار بزرگ ميان اين دو قشر رنج مي برد. وي تلاش بسياري كرد تا ميان اين دو نهاد تاثيرگذار در جامعه ارتباط و وحدت ايجاد كند كه بيشترين اين فعاليت ها در مسجد هدايت بوده است.(11) كاتوزيان در اين باره مي گويد:

آيت الله طالقاني ... حق بزرگي به گردن ما دانشگاهيان دارد؛ براي اينكه از نخستين كساني بود كه مي خواست بين دانشگاه و روحانيت پلي ايجاد كند و اين دو مركز علمي را به هم مربوط سازد، ارتباطي در سطح برابر، نه در سطح ولايت كه يكي پيشرو باشد و يكي مقلد.(12)

فعاليت هاي سياسي نهضت ملي با تشكيل نهضت ملي ايران، از دو طيف و گروه عمده سياسي ملي گراها و مذهبي ها، آيت الله طالقاني هم به حمايت از اين نهضت پرداخت. عملكرد عمده ايشان، حمايت از نهضت هاي مبارز و انقلابي بود. وي علاوه بر حمايت از نهضت ملي، براي ايجاد تفاهم و همدلي ميان جناحهاي مختلف نهضت تلاش مي كرد؛ اعضاي نهضت در آغاز، براي مبارزه با استبداد و استعمار وحدت رويه داشتند؛ ولي در نهايت، گرفتار اختلاف و تفرقه شدند.(13)

نامزدي براي مجلس از جمله فعاليت هاي سياسي آيت الله طالقاني در زمان نهضت و دولت ملي مصدق، نامزدي وي در دوره هفدهم مجلس شوراي ملي در استان مازندران بود. وي تلاش كرد با نامزدي خود، از يك طرف مانع گسترش حزب توده در آن منطقه شود و از طرف ديگر مايل بود كه نيروهايي كه آرمان هاي ديني و ملي دارند و خواستار مبارزه با استبداد هستند به مجلس راه يابند؛ ولي به علت درگيري بين طرفداران حزب توده و فئودال هاي منطقه، كه مورد حمايت دربار بودند، دولت ملي مصدق انتخابات اين مناطق را لغو مي كند؛ در نتيجه، وي از راهيابي به مجلس بازمي ماند.(14)

پس از كودتا آيت الله طالقاني پس از كودتاي 28 مرداد 1332ش، مسجد هدايت را به يكي از كانون هاي مقاومت و مبارزه تبديل كرد. در كنار فعاليت هاي فرهنگي و نشر فرهنگ و اصول راستين اسلامي، فعاليت و مبارزات خود را سامان داد و همراه با سيد رضا موسوي زنجاني به نهضت مقاومت ملي پيوست. وي نحوه شكل گيري نهضت مقاومت ملي پس از كودتا را چنين شرح مي دهد:

پس از شكست دولت مصدق، نهضت مقاومت ملي تشكيل شد. براي آنكه چراغ مبارزه خاموش نشود عده اي از فرزانگان، شخصيتهاي ملي و ديني رهبري را بر عهده گرفتند. اين نهضت ادامه پيدا كرد.

همراهي با فداييان وي پس از كودتاي 28 مرداد، فداييان اسلام را پناه داد. ايشان علاوه بر پناه دادن آنان در تهران، آنها را به طالقان و ديگر شهرهاي ايران مي فرستاد تا از گزند جوخه اعدام رژيم در امان باشند. وي به سبب پناه دادن فداييان اسلام دستگير و به طور موقت روانه بازداشتگاه شد.

تأسيس نهضت آزادي پس از آنكه نهضت ملي دچار اختلافات شده و از نگاه طالقاني، ديگر توان يك مبارزه اصولي را با شاه نداشت، آيت الله طالقاني و همفكرانش درصدد برآمدند تا راهي ديگر را براي مبارزه مدني و سياسي خود برگزينند. در اين ميان با تلاش مهدي بازرگان و يدالله سحابي، و همچنين همراهي سيد محمود طالقاني، در ارديبهشت 1340ش نهضت آزادي ايران تأسيس شد.(15)

انقلاب سفيد در جريان انقلاب سفيد شاه، يكي از كساني كه به مخالفت با اين رفراندوم پرداخت، آيت الله طالقاني بود. وي در بيانيه اي در 2 بهمن 1341ش با بيان ديدگاهش در مخالفت با فئوداليسم و اينكه به داشتن گرايش هاي سوسياليستي مشهور است و با اصلاحات واقعي مخالف نيست، اعلام داشت كه تا آزادي قلم و مطبوعات نباشد و قانون اساسي زير پا گذاشته مي شود، خيمه شب بازي رفراندوم، فايده اي ندارد.

پس از اين مخالفت، وي در 3 بهمن 1341ش، به همراه مهدي بازرگان و يدالله سحابي دستگير و زنداني شدند. گفته شده هدف از دستگيري اين عدّه و نيز اعضاي جبهه ملي و عده اي از روحانيون اين بود كه در هنگام رفراندوم، مخالفان در صحنه نباشند. (16)

اين دستگيري، چهار ماه و هشت روز طول كشيد و او در 1 محرم 1342ش از زندان آزاد شد. وي پس از آزادي، دوباره مسجد هدايت و منابر سخنراني را مركز مبارزه با رژيم استبداد قرار مي دهد. پس از دستگيري امام خميني در شب 15 خرداد (شب 11 محرم)، آيت الله طالقاني به اتفاق ديگر دوستان اعضاي نهضت آزادي ايران، اعلاميه اي با عنوان «ديكتاتور خون مي ريزد» منتشر مي كند كه در آن به بازداشت غيرقانوني امام خميني(س) و حبس ديگر علما اعتراض مي كند با تأكيد اين نكته كه هر كس در اين وضعيت دست از مقاومت بردارد، به اسلام، قرآن و آزادي خيانت كرده است.

اعلاميه هاي ديگر طالقاني در انتقاد از سياست هاي شاه، باعث شد كه پس از كش و قوس هاي فراوان مجدداً دستگير و به ده سال زندان محكوم شد. وي در زندان به تدوين اولين جزء تفسير پرتوي از قرآن مي پردازد. وي در 9 آبان 1346ش از زندان آزاد شد و به فعاليت خود در مسجد هدايت ادامه داد.

كنفرانس هاي اسلامي حوزه تفكر آيت الله طالقاني محدود به مرزهاي جغرافيايي ايران نبود. وي در كنفرانس هاي متعددي با حضور انديشمندان اسلامي شركت كرد و با آنان به گفتگو نشست. او از سال 1327ش براي شناساندن صهيونيستها به مردم مسلمان ايران، شناساندن حق مردم مسلمان فلسطين به همگان و نشان دادن علت اين بدبختي ها، كه همان تفرقه در ميان امت اسلام است، به نوشتن و گفتن و اعلاميه دادن و تبليغ و مسافرت كردن اقدام كرد. از جمله فعاليت هاي او شركت در كنفرانس هاي اسلامي بود:(17)

- كنفرانس شعوب المسلمين در كراچي در سال 1331ش
- كنفرانس اسلامي قدس در 27 رجب 1379ق (1338ش) به دعوت كامل شريف و سعيد رمضان
- كنفرانس اسلامي قاهره در 1381ق (دي 1340ش) آثار آثار متعددي از آيت الله طالقاني منتشر شده است كه مهم ترين آنها عبارتند از:

اسلام و مالكيت طالقاني با هدف معرفي مكتب اقتصادي اسلام، كتاب «اسلام و مالكيت» را در سال 1332ش نگاشت. وي در اين كتاب، ديدگاه هاي اقتصادي ماركسيسم و سرمايه داري را نيز نقد كرده است.

تنبيه الامه در زمينه سياست و مبارزه با استبداد و حكومت مطلقه كتاب تنبيه الامه و تنزيه المله نائيني را با عنوان حكومت از نظر اسلام با مقدمه و پاورقي هاي توضيحي منتشر كرد. نقل شده كه آيت الله زنجاني در ترغيب آيت الله طالقاني در تجديد چاپ اين كتاب، آن هم در شرايط سخت پس از كودتاي 28 مرداد بسيار نقش داشته است.(18)

پرتوي از قرآن پرتوي از قرآن، تفسيري ناتمام است كه 6 جلد از آن منتشر شده است كه شامل تفسير سوره هاي حمد، بقره، آل عمران و جزء سي است. گفته شده است كه اين تفسير در طول نزديك به 40 سال نگارش شده كه بخشي از آن را آيت الله طالقاني در زندان نوشته و مخفيانه به بيرون از زندان ارسال كرده است. جلد اول اين تفسير در سال 1342 منتشر شد. آيت الله طالقاني در مقدمه كتاب نوشته است: «من خود را مفسر نمي دانم و پرتوي از قرآن كه به ذهن من تابيده است را به كاغذ منتقل مي كنم.»

به سوي خدا مي رويم اين كتاب كه سفرنامه حج آيت الله طالقاني است كه سال 1332 نوشته شده است.

توحيد از نظر اسلام اين كتاب مختصري است كه در 52 صفحه در سال 1358 منتشر شده است.

همچنين مجموعه آثار ايشان در سال 1389 از سوي موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران و شهرداري تهران به كوشش مرحوم سيد هادي خسروشاهي در دو جلد چاپ شده است.

مجاهدين خلق ايران(منافقين) اين سازمان، يك گروه سياسي ـ نظامي بود كه در سال1344ش توسط تعدادي جوان مسلمان پايه گذاري شد و آنان از همراهان دائمي آيت الله طالقاني در سخنراني هاي او درباره اسلام، قرآن، و مبارزه با استبداد بودند. ايشان، طالقاني را به عنوان مهم ترين روحاني حامي خود مي دانستند.

با نفوذ ساواك به درون سازمان مجاهدين، آيت الله طالقاني هم مورد مراقبت قرار گرفت. بعد از رمضان 1350ش، حكومت وقت، آيت الله طالقاني را به مدت ده سال به زابل تبعيد كرد كه اعتراضات زيادي را در پي داشت. البته بعدها با فشار بزرگاني چون آيت الله آشتياني، يكي از مراجع تهران، رژيم رأي صادره را پس از شش ماه تقليل داده و محل اقامت اجباري وي را از زابل به بافتِ كرمان تغيير داد. وي پس از يك سال اقامت در بافت، به تهران بازگشت.(19)

دستگيري مجدد در سال 1354 تحولاتي در سازمان مجاهدين خلق پديد مي آيد؛ وحيد افراخته و محسن خاموشي دستگير مي شوند. پس از اعترافات وحيد افراخته، كه در راديو و تلويزيون پخش مي شود، ايت الله طالقاني دستگير مي شود. وي پس از اوجگيري انقلاب اسلامي در آبان سال 1357 شمسي از زندان آزاد شد.

آزادي و مبارزه مجدد هنگامي كه بختيار دولت تشكيل داد، آيت الله طالقاني آن را به رسميت نشناخت و اعلام داشت كه اين دولت مغاير با قوانين اسلامي و خواست ملت است. طالقاني پس از آزاد شدن از آخرين زندان (آبان 1357) تصميم داشت به علت كهولت سن و ضعف قواي جسمي و روحي مدتي به استراحت بپردازد؛ اما با دريافت پيام امام خميني از پاريس و توصيه امام مبني بر حمايت و هدايت انقلابيون، و نيز انتظارات عامه مردم، به ويژه روحانيون، روشنفكران، دانشجويان و سازمان ها و گروههاي مبارز سرّي، كه عموماً او را مي شناختند و به انتظارش بودند، اين تصميم خود را تغيير داد و براي اينكه رژيم در حال زوال، اين غيبت ايشان را در صحنه انقلاب دستاويزي قرار ندهد با همان حال به جمع مردم انقلابي پيوست و فرمود:

من فكر كردم كه چرا رژيم ما را آزاد كرد و حال آنكه آزادي ما مبارزه را تشديد خواهد كرد و با بررسي اوضاع و احوال انقلاب، به اين نتيجه رسيدم كه عوامل دربار و ساواك مي خواهند من را در برابر رهبري امام علم نموده و به قطبي در برابر ايشان تبديل كنند.(20)

شوراي انقلاب شوراي انقلاب يكي از مهم ترين اركاني بود كه در رهبري انقلاب، در دوران قبل و پس از پيروزي آن عملكردي مهم و تأثيرگذار و در حقيقت نقش قواي سه گانه را بر عهده داشت. ظاهراً در ابتدا دو شورا تشكيل شده بود. امام شوراي انقلاب را تشكيل داد و پس از آن اعلام شد كه شوراي انقلابي هم از طرف آيت الله طالقاني تشكيل شده است. نقل شده كه اين موازي كاري، به سبب عدم اطلاع وي از تشكيل شوراي انقلاب به دستور امام، بوده است. پس از اين جريان، امام پيام داد تا آيت الله طالقاني رئيس شوراي انقلاب شود.(21)

رابطه طالقاني و امام خميني تنها يك رابطه روحاني و حوزوي نبود؛ ريشه در خط فكري و حركتي و اهداف اساسي آن دو داشت. به همين جهت، وي سعي در انسجام مردم و وحدت رهبري مي كرد و چنانكه خود به ياران نزديكش گفته بود:

بعد از ورود امام كناره گيري خواهد كرد تا امام بتوانند با تمركز، خود جنبش را به پيش برند.(22)

تثبيت جمهوري اسلامي آيت الله طالقاني بعد از پيروزي انقلاب اسلامي سعي مي كرد نيروهاي مختلف سياسي را در جهت اتحاد و هماهنگي ملت گرد هم آورد و تحت رهبري امام خميني متحد كند. از اين رو، به همه نيروها توصيه مي كند كه به ملاقات امام بروند و همبستگي خود را با رهبري ايشان اعلام دارند.

درگيري هاي سنندج با شروع درگيري هاي مسلحانه بين كميته هاي شيعه و سني سنندج در اواخر اسفند 1357ش، آيت الله طالقاني به اين شهر مي رود و سخنان تأثيرگذار وي منجر به ختم اين غائله شده و كار با انتخاب شوراي شهر ختم به خير مي شود.(23)

امامت جمعه اولين نماز جمعه تهران پس از انقلاب اسلامي، به امامت آيت الله طالقاني در اولين جمعه رمضان 1358ش در بهشت زهرا برگزار شد.(24) آخرين نماز جمعه به امامت وي در 16 شهريور 1358 در بهشت زهرا بر سر قطعه شهداي 17 شهريور سال 1357 برگزار شد.

خبرگان قانون اساسي آيت الله طالقاني در 18 تير 1358ش از حوزه انتخابيه تهران با اكثريت قاطع آرا به عنوان نماينده اول تهران در مجلس خبرگان قانون اساسي انتخاب شد(25)

دولت موقت هرچند كه رابطه خوب ميان طالقاني و بازرگان اين شائبه را پديد آورده بود كه طالقاني در اين انتصاب نقش داشته است اما نقل شده طالقاني، در جلسه مدرسه رفاه، تمايلي به تعيين بازرگان به عنوان نخست وزير نداشته است و بازرگان را براي پيشبرد اهداف انقلاب، قاطع و مدبر نمي دانسته است.(26)

تبيين نظرات اسلام و انقلاب

تبريك سال نو هنوز جنجال تفرقه انگيز حقوق اقليت هاي مذهبي و سياسي و مسئله حجاب اسلامي فروكش نكرده بود كه برخي به تصور اينكه با زوال رژيم شاهنشاهي همه سنت هاي اصيل ملي را هم بايد كنار گذاشت، خواستار حذف عيد نوروز بودند و به آن دامن مي زدند و اين امر موجب نگراني مردم و اقليتهاي قومي و مذهبي به ويژه زرتشتيان اصيل و علاقه مند به اين سنت ملي شده بود. به همين جهت، شبِي كه ساعت تحويل سال فرامي رسد، دقايقي قبل از حلول سال نو 1358ش، آيت الله طالقاني در صفحه تلويزيون ظاهر شد و عيد نوروز را يك سنت اصيل ملي و مذهبي خواند و با قرائت دعاي تحويل سال آغاز سال نو را «بهار آزادي» ناميد و به رهبر و ملت ايران تبريك گفت.


خروج




درباره شورا

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 و استقرار جمهوری اسلامی ایران، موضوع مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف به عنوان نماد و تبلور عینی جمهوریت مورد توجه ویژه حضرت امام خمینی(ره) و سایر مسئولان کشور قرار گرفت.   ادامه...

 

سروش ايتا اينستاگرام آپارات ايميل

آمار بازدید

  • بازديدکنندگان آنلاين : 2

  • بازديد کنندگان اين صفحه : 40469

  • بازديدکنندگان امروز : 1389

  • کل بازديدکنندگان : 2138287

پیوندها