1397/07/07 :: ٠٨:٤٦ :: نسخه چاپي :: ارسال به دوست
تأملی در هویت مشترک «امام و امت» در جامعه اسلامی

امامِ امت، خط‌قرمزِ اصلی حفظ امت

مبتنی بر نگاه اصیلِ شیعی، هویت «امت» قابل تفکیک از هویت «امام» نیست. بر این اساس و در عصر حاضر، تمام شئون امت، با شأن ولی‌فقیه گره خورده و این دو، دارای هویتی مشترک هستند. لذا اگر شأن و جایگاه ولی‌فقیه، خدشه‌دار شده و حرمت آن هتک شود، آنگاه راه برای اعمالِ هرگونه ظلم و تجاوز و تعدی بر امت، به سهولت باز خواهد شد!

 امامِ امت، خط‌قرمزِ اصلی حفظ امت



در جریان نهضت کربلا، یکی از مسائلی که سبب شد تا بسیاری از افراد امت ـ که اندک دلسوزی و علاقه‌ای به حضرت سیدالشهدا (ع) داشتند ـ زبان به مدح آن امامِ همام باز کنند، شخصیت والا و بی‌بدیلِ آن حضرت در میان امت بود.
این مدح و ثنا ـ که عمدتاً هم از زبان کسانی بوده که اساساً شیعه‌ی آن حضرت محسوب نمی‌شده‌اند ـ حکایت از جایگاه والای آن حضرت در میان امت دارد؛ به عنوان نمونه، در تاریخ کربلا، نقل است که «عبدالله‌بن‌مطیع» ـ علی‌رغم آنکه از هوادارانِ عبدالله‌بن‌زبیر بوده و در زمره‌ی شیعیان سیدالشهدا (ع) به حساب نمی‌آمده ـ در ملاقاتی که با آن حضرت در راه مدینه به مکه دارد، از تعابیر عجیبی در وصف آن حضرت استفاده می‌کند که جالب‌توجه است؛ مثلاً می‌گوید: «اگر بنی‌امیه تو را بکشند، دیگر در کشتن هیچ‌کس هراسی نخواهند داشت....»؛[1] یا اینکه: «اگر تو کشته شوی، ما مسلمانان به بندگی و بردگی [یزید] در خواهیم آمد....»[2]

تعابیری از این دست ـ که نمونه‌های آن در تاریخ نهضت کربلا کم هم نیست[3] ـ علاوه بر آنکه حاکی از جایگاه والای آن حضرت در میان امت است، حقیقتی دیگر را نیز در درون خود نهفته دارد و آن، موقعیت ویژه‌ی حسین‌بن‌علی (علیهما السلام) در حراست از کیان امت اسلام است.
فارغ از آنکه حسین‌بن‌علی (ع)، در کسوت امامِ مفترض‌الطَّاعه‌ی شیعیان دیده شود یا در جایگاه فردی والامقام و عدالت‌طلب ـ که حسّ احترام بسیاری از بزرگان امت را بر می‌انگیزد ـ در هر دو حالت، وی آنقدر جایگاهش رفیع است که اگر این جایگاه هتک شود، راه بر هرگونه گردنکشی و تجاوزی بر امتِ اسلام هموار خواهد شد!

این قلقِ تاریخی، حقیقتی است که باید در هر عصر و زمانی مورد توجه جدی قرار گیرد؛ اینکه یکی از شئون حقیقی امامِ امت، نقش او به مثابه «حافظ امت» است، بدین معنا که اگر حریم و جایگاه امام عادل مخدوش شد، دیگر تضمینی برای حفظِ امت، وجود نخواهد داشت.
مبتنی بر الگوی اصیلِ امام ـ امت، در امت اسلامی، هویت امام جامعه و مردم، هویتی مشترک و غیرقابل تفکیک است و قطعاً یکی از شئون این هویتِ مشترک، حفظ موجودیت و امنیتِ امت است. مبتنی بر الگوی مذکور، موجودیت و امنیت مسلمین، با موجودیت و امنیتِ امام گره خورده، بدین معنا که اگر موجودیت امامِ مسلمین به خطر افتاد، مردمْ دیگر نباید تصور کنند که موجودیت‌شان سالم و اَمن خواهد ماند، بلکه خدشه بر امامِ امت، مساوی با خدشه بر امتِ امام خواهد بود.

فارغ از آنکه حسین‌بن‌علی (ع)، در کسوت امامِ مفترض‌الطَّاعه‌ی شیعیان دیده شود یا در جایگاه فردی والامقام و عدالت‌طلب ـ که حسّ احترام بسیاری از بزرگان امت را بر می‌انگیزد ـ در هر دو حالت، وی آنقدر جایگاهش رفیع است که اگر این جایگاه هتک شود، راه بر هرگونه گردنکشی و تجاوزی بر امتِ اسلام، هموار خواهد شد!

در حدیثی معتبر از امام رضا (ع) ـ که در نوع خود، «سَند امام‌شناسیِ» تشیع بوده و به اعتقاد برخی، هم‌ارز زیارت «جامعه کبیره» است ـ درباره جایگاه پرعظمت امام، اینطور آمده است: «امامت، مقام انبیاء و ارث اوصیاء است. امامت، خلافت از طرف خدا و رسول خدا و مقام امیرالمؤمنین است و میراث حسن و حسین (علیهم السلام). به راستى امامت، زمام دین و نظام مسلمین و عزت مؤمنین است. امامت، بنیاد پاک اسلام و شاخه‌ی بابرکتِ آن است. به وسیله‌ی امامت، نماز و روزه و زکاة و حج و جهاد درست می‌شوند....»[4] حدیث مذکور، مهم‌ترین مقامات و شئون الهیِ امام را بازگو می‌کند تا بدانجا می‌رسد که می‌گوید: «به وسیله‌ی امام... مرزها و نواحى کشور مصون مى‌شوند....»[5] این فراز، به وضوح اثبات می‌نماید که در میان امت، اگرهم آرامش و امنیتی در شهرها و حدود و ثغورِ قلمرو اسلام حاکم است، به برکت وجود امام است.

در فرازی دیگر آمده: «امام، نظام دین و عزت مسلمین و [مایه] خشم منافقین و هلاک کفار است....»[6] یعنی همانا این امام است که در صدرِ قافله‌سالاریِ امت، مایه‌ی نظم و انسجام دین در جامعه و عزت‌یافتن مسلمین می‌شود و وجود او، موجب خشم منافقین و هلاک کفار می‌گردد.
اگر مبتنی بر نگاهِ اصیلِ شیعی ـ یا به تعبیر امام راحل (ره)، «اسلام ناب محمدی» ـ به مسئله‌ی امامت و رابطه آن با امت نگریسته شود، روشن خواهد شد که هویت امت، قابل تفکیک از هویت امام نیست. بر این اساس، در عصر حاضر نیز ـ که ولی‌فقیه، در جایگاه امام عادل قرار گرفته است ـ تمام شئون امت، با شأن امام گره خورده و این دو، دارای هویتی مشترک هستند و لذا اگر شأن و جایگاه ولی‌فقیه، خدشه‌دار شده، حرمت آن هتک شود، آنگاه راه برای اعمالِ هرگونه ظلم و تجاوز و تعدی بر امت، به سهولت باز خواهد شد و به تعبیر عبدالله‌بن‌مطیع، از آن پس، مسلمانان به بندگی و بردگیِ طاغوت زمان در خواهند آمد!

ذکر یک نکته در ادامه‌ی این مبحث ضروری می‌نماید: نقد و انتقاد در جامعه‌ی اسلامی، سازوکارها و الزاماتِ خاص خود را دارد که در ضمن اظهار این نقدها، رعایت الزاماتِ مذکور هم ضروری است؛ اما اگر این الزامات و خطوط قرمز، در هنگام بیان نقدها و اظهار مشکلات، رعایت نشده و مسیر بیان نقدها و مشکلاتِ موجود، خواسته یا ناخواسته، به سمتی هدایت شود که بابِ تندگویی و هتاکی به سوی امام امت باز شده و نوک پیکان تمام گلایه‌ها و شکایت‌ها به سوی شخص امام باشد، آنگاه مردم جامعه ـ یا همان امتِ امام ـ دیگر نباید تصور کنند که با این روش، نقدها و گلایه‌ها، حل‌وفصل خواهد شد و شرایط بهبود خواهد یافت، بلکه به عکس، این روش، سرآغاز از دست رفتن امنیت و موجودیتِ جامعه‌ی اسلامی خواهد بود؛ زیرا که:
«إِنَّ اَلْإِمَامَةَ زِمَامُ اَلدِّینِ وَ نِظَامُ‏ اَلْمُسْلِمِینَ‏ وَ صَلاَحُ اَلدُّنْیَا وَ عِزُّ اَلْمُؤْمِنِینَ....»[7]

[1]گروهی از تاریخ‌پژوهان (زیر نظر مهدی پیشوایی)، تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهدا (ع)، قم: انتشارات مؤسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، 1394، چاپ چهاردهم، ج1، ص169.
[2]پیشین.
[3]برای مطالعه بیشتر در این خصوص، ر. ک. به: پیشین، ص167 الی 171.
[4]شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)‌، بی‌جا: منشورات جهان‌، بی‌تا، ج1، ص218؛ نسخه کتابخانه مدرسه فقاهت.
[5]پیشین.
[6]پیشین، ص219.
[7]پیشین، ص218.

 


خروج




درباره شورا

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 و استقرار جمهوری اسلامی ایران، موضوع مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف به عنوان نماد و تبلور عینی جمهوریت مورد توجه ویژه حضرت امام خمینی(ره) و سایر مسئولان کشور قرار گرفت.   ادامه...

 

سروش ايتا اينستاگرام آپارات ايميل

آمار بازدید

  • بازديدکنندگان آنلاين : 12

  • بازديد کنندگان اين صفحه : 233798

  • بازديدکنندگان امروز : 748

  • کل بازديدکنندگان : 531455

پیوندها