1396/11/18 :: ١١:١٧ :: نسخه چاپي :: ارسال به دوست

تأثیر دیدگاه های امام خمینی بر فرهنگ استراتژیک ایران

این مقاله کند و کاوی است در زمینه تاثیرات ایدئولوژی، به عنوان یکی از اجزای فرهنگ استراتژیک، بر نحوه استفاده دولت ها از قوه قهریه، در این چارچوب، این مقاله به بررسی اثر تشیع بر نحوه استفاده ایران از زور برای دفاع از خود می پردازد. این نوشتار بر آن است که نشان دهد اثر تشیع بر فرهنگ استراتژیک ایران گسترده بوده است. اسلام تشیع سبب شده که ایران ایمان و روحیه را عامل اصلی قدرت نظامی تلقی کند و نه کثرت نفرات و فناوری را؛ زیرا از نظر رهبری کشور، پیرورزی در جنگ هدیه ای الهی است که خداوند آن را نصیب لشگر اسلام می کند.

تأثیر دیدگاه های امام خمینی بر فرهنگ استراتژیک ایران

 

 


از دیرباز اندیشمندان و متفکران رشته سیاست بر این نکته وقوف داشته اند که بین دولت ها تفاوت هایی از حیث برای توضیح تشریح علت این تفاوت ها ادبیات گسترده ای در رشته مطالعات استراتژیک پدید آمده است که این ناهمگونی ها را به اختلاف در فرهنگ استراتژیک کشورها نسبت می دهد.

اما فرهنگ استراتژیک چیست؟

بین استراتژیست ها اجماعی در زمینة تعریف فرهنگ استراتژیک به عنوان یک مفهوم وجود ندارد. اما در این مقاله تعریف ارائه شده از سوی کالین گری مبنا قرار داده شده است. او فرهنگ استراتژیک را این گونه تعریف می کند: «مجموعه ای از باورها، فرضیات، الگوهای رفتاری مشترک، برخاسته از تجربیات مشترک و روایت های پذیرفته شده (هم شفاهی و هم کتبی) که به هویت جمعی و روابط با سایر گروه ها شکل می دهند و تعیین کنندة اهداف و ابزار مناسب برای نیل به مقاصد امنیتی اند».

اما ایدئولوژی دولت ها گوناگون است. بعضی از آنها مانند کمونیسم و فاشیسم سرشتی لائیک دارند و دست های دیگر مانند اسلام و مسیحیت ماهیتی دینی. با توجه به تنوع بین ایدئولوژی ها، لازم است که دامنة بررسی را به یک ایدئولوژی محدود کرد. بنابراین، در مطالعة تأثیرات ایدئولوژی دولت بر فرهنگ استراتژیک، نگارنده به بررسی تأثیر اسلام بر فرهنگ استراتژیک ایران اکتفا کرده است.

دلیل گزینش اسلام آن است که اسلام دینی است فراگیر که بر تمام جنبه های زندگی فردی و اجتماعی انسان از جمله چگونگی به کارگیری قوة قهریه توسط دولت اثر گذاشته است که در نتیجه، مطالعة تأثیرات آن بر نحوة استفادة دولت از قدرت نظامی آسان تر است.

شایان ذکر است که یکی از مشکلات مطالعة تأثیرات اسلام بر فرهنگ استراتژیک ایران آن است که ایدئولوژی ها را می توان به انحای مختلفی تعبیر و تفسیر کرد.
این مسئله در مورد اسلام هم مصداق دارد. برای مثال بین علمای شیعه در مورد اینکه آیا روحانیان باید وارد مسائل سیاسی شوند یا خیر، اختلاف نظر هست. برای اجتناب از این مشکل و ارائة بحثی منسجم، نگارنده از زاویة دید امام خمینی(ره) به بررسی تأثیرات اسلام شیعی بر فرهنگ استراتژیک ایران پرداخته است.

این مقاله فقط به مطالعة تأثیرات اسلام بر فرهنگ استراتژیک ایران اختصاص دارد. بدین معنا که نگارنده از ارائة تصویری فراگیر از کلیة عوامل مؤثر بر فرهنگ استراتژیک ایران چشم پوشی کرده است تا بتواند امکان درک عمیق تری از تأثیرات اسلام بر نحوة به کارگیری از قوة قهریه توسط ایران را فراهم آورد.
البته در مطالعاتی که پیش از این در مورد فرهنگ استراتژیک ایران صورت گرفته، به تأثیر اسلام اشاره شده است. نابرابری بر نحوة به کارگیری قوة قهریه از سوی ایران داشته است. تأثیرات آن گسترده بود، چراکه چارچوبی برای تنظیم نحوة استفاده از زور فراهم ساخته که معین می کند دشمنان ایران که ممکن است استفاده از زور علیه آنها لازم شود کدامند و دوستان ایران که ممکن است برای دفاع از آنان توسل به ابزار نظامی ضرورت یابد کدام.

به عبارت دیگر، اسلام اهداف ملی را که برای تحقق آنها دست یازی به زور ممکن است، مشخص کرده است. اسلام شیعی همچنین ایران را به سوی اتخاذ یک استراتژی نظامی دفاعی مبتنی بر بازدارندگی با توسل به قدرت متعارف سوق داده است. در کنار آن اسلام سبب شده است که ایران تلاش کند در حد توان به منابع داخلی برای دفاع از منافعش متوسل شود؛ یعنی حداقل وابستگی را به قدرت های خارجی برای دفاع از کشور داشته باشد. در کنار اینها، اسلام معنای پیروزی در جنگ را تعریف کرده و عواملی را که سبب پیروزی در نبرد می شوند، معین ساخته است.

تأثیرات اسلام از آنجا نابرابر بوده است که بیشترین اثر را بر شکل دهی به اهداف کلی کشور، استراتژی نظامی، و استراتژی عملیاتی آن داشته، درحالی که تأثیر آن بر راهکار های نظامی ناچیز بوده است.

این مقاله همچنین سعی می کند نشان دهد که اسلام به کارگیری زور که امری مادی است، جنبة معنوی بسیار عمیقی بخشیده است. این مقاله نخست به بحثی مختصر در مورد جهان بینی امام خمینی (ره) می پردازد تا پیامدهای آن را برای نحوة نگرش ایران به نظام بین المللی و نقش آن در این نظام روشن سازد.

سپس جنبه هایی از رویکرد ایران نسبت به جنگ که بیشترین تأثیر را از ایدئولوژی پذیرفته اند، بررسی می شوند. گسترة بحث بیان شده در این مقاله محدود به کارگیری قدرت نظامی توسط ایران برای دفاع از خود است و شامل به کارگیری قوة قهریه برای دفاع از متحدان خارجی ایران نمی شود.

کامران طارمی استادیار مرکز مطالعات عالی بین المللی دانشکدة حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

 


خروج




درباره شورا

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 و استقرار جمهوری اسلامی ایران، موضوع مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف به عنوان نماد و تبلور عینی جمهوریت مورد توجه ویژه حضرت امام خمینی(ره) و سایر مسئولان کشور قرار گرفت.   ادامه...

 

سروش ايتا اينستاگرام آپارات ايميل

آمار بازدید

  • بازديدکنندگان آنلاين : 6

  • بازديد کنندگان اين صفحه : 238366

  • بازديدکنندگان امروز : 6

  • کل بازديدکنندگان : 538174

پیوندها