نسخه چاپي

1399/05/22 :: ١٢:١٨ 

اصلاحات ارضي؛ بهانه رژيم پهلوي در سركوب ايلات و عشاير

تابستان گرم و سوزان 1343 خورشيدي در فارس و به ويژه براي عشاير متفاوت رقم خورد زيرا شروع جلسه هاي دادگاهي براي آنها بود كه در نهايت در نيمه هاي مرداد كار خود را با حكم هاي سنگين به پايان رساند؛ دادگاهي كه تعدادي از سران عشاير را به اعدام يا با حكم هاي سنگين روانه زندان كرد.

اصلاحات ارضي؛ بهانه رژيم پهلوي در سركوب ايلات و عشاير

به گزارش شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی تابستان گرم و سوزان 1343 خورشيدي در فارس و به ويژه براي عشاير متفاوت رقم خورد زيرا شروع جلسه هاي دادگاهي براي آنها بود كه در نهايت در نيمه هاي مرداد كار خود را با حكم هاي سنگين به پايان رساند؛ دادگاهي كه تعدادي از سران عشاير را به اعدام يا با حكم هاي سنگين روانه زندان كرد.

روز 21 آبان 1341 خورشيدي ملك عابدي رئيس اداره اصلاحات ارضي فيروزآباد در محل تنگاب كشته شد(1). رژيم پهلوي كه گويا به نظر مي رسيد، منتظر چنين بهانه اي بودند تا از ايلات فارس به ويژه قشقايي ها به خاطر اقدام هاي آنان در 2 دهه گذشته انتقام بگيرند، اين واقعه را ناشي از تحريكات مالكان مخالف اصلاحات ارضي خوانده و عكس العمل شديد و تهديدآميزي از خود نشان دادند و تعدادي از سران عشاير را دستگير، روانه زندان و محكوم كردند(2).



عشاير و نبرد با رژيم پهلوي

اجراي قانون اصلاحات ارضي باعث شد تا عده اي از سران عشاير در فارس به مخالفت با حكومت پهلوي بپردازند. در اين ميان يكي از آنها حبيب الله شهبازي رئيس طايفه سرخي بود كه در منطقه كوهمره كه يكي از مناطق كوهستاني و صعب العبور فارس بود، اسكان داشتند(3). فشار و اجحاف هاي نظامي ها كه هم زمان با آغاز اجراي قانون اصلاحات ارضي همراه شد، موجب شد كه حبيب الله شهبازي با جمع آوري عده اي از سران طايفه سرخي اقدام به شورش عليه نظاميان بكند. (4) البته برخي از علما از روحانيون فارس از جمله آيت الله بهاءالدين محلاتي و برادرش جلال الدين آيت الله زاده و همچنين آيت الله دستغيب و آيت الله نجابت نيز حمايت هايي از وي به عمل مي آوردند. (5)

پس از زد و خوردهاي زياد و درحالي كه نيروهاي دولتي به شدت به تعقيب حبيب الله شهبازي و ديگران پرداخته بودند. تفنگچيان همراه وي نيز يكي پس از ديگري وي را رها كرده تنها چند تن در نزد وي باقي مانده بودند، وي به ناچار دست از مقاومت كشيد و خود را تسليم كرد. (6) پس از تسليم شدن حبيب شهبازي ديگر تفنگچيان كوهمره نيز تسليم نظاميان شده و در خرداد و تيرماه 1342 خورشيدي خلع سلاح عشاير سرخي به اجرا درآمد. (7)

مخالفت ديگر توسط خوانين ممسني، حيات داودي و بويراحمدي سازمان دهي شد. به اين صورت كه عبدالله خان ضرغامپور كه از جمله مشهورترين خوانين بويراحمد بود براي ناصرخان طاهري كلانتر بويراحمد عليا و حسين قلي خان رستم كلانتر ممسني پيغام فرستاده و آنها را به اتحاد و اتفاق با خود، با بستن پيمان و قيد قسم قرآن دعوت كرد تا متفقاً در مناطق خود عليه حكومت پهلوي ايستادگي كنند. (8) سپس در تهران با آنها و ولي خان كياني كلانتر طايفه بَكِش ممسني و فتح الله خان حيات داودي كلانتر حيات داود بوشهر ائتلافي به وجود آورد. (9) در ايام اقامت سران عشاير در تهران، فضاي عمومي كشور در اعتراض به اصول شش گانه اصلاحات ارضي نامساعد بود. روحانيون با صدور اعلاميه، تلگراف و سخنراني مردم را به مخالفت با لوايح مزبور دعوت مي كردند و در همين راستا چند تظاهرات اعتراض آميز شكل گرفت. (10)

البته عبدالله خان در مدت اقامت در تهران در منزل سرهنگ فرازي شوهرخواهرش ساكن بود اما هرگز از ملاقات ها و مذاكراتش با ديگر سران عشاير سخني به ميان نياورده بود تا اينكه وقتي تصميم مي گيرد به طرف فارس حركت كند، بدون اطلاع اهل منزل و با جا گذاشتن اثاثيه اش آنجا را ترك كرد. (11) بدين ترتيب عبدالله خان به اتفاق ناصرخان طاهري از تهران به اصفهان رفته و از آنجا با اتومبيل اميربهمن خان بختياري به فَلارد و از آنجا نيز به منطقه بويراحمد مي روند. (12)

خوانين بويراحمد پس از ورود به منطقه با جمع آوري كدخدايان بويراحمد به تبليغ عليه حكومت پهلوي پرداختند. آنان در تبليغات خود، ضمن نامساعد خواندن اوضاع كشور، از مخالفت روحانيون از جمله آيت الله بهبهاني و گروه هاي سياسي و حتي ارتشيان با محمدرضا پهلوي سخن به ميان آوردند. (13) علاوه بر تبليغات مزبور برخي از روحانيون و طلاب محلي كه زير نظر آيت الله بهاءالدين محلاتي دروس ديني مي خواندند، به طور مرتب اعلاميه هاي علما و روحانيون قم، تهران و شيراز را در منطقه منتشر مي كردند. (14) ساواك شيراز در 11 اسفند 1341 خورشيدي درباره فعاليت خوانين بويراحمد چنين گزارش كرده است: ناصر طاهري و عبدالله ضرغامپور به نحو سابق مشغول گردش در منطقه و جمع آوري افراد و تبليغات بوده و به مردم اطمينان داده اند كه نقشه هايي كه دارند عملي خواهد شد و اظهار داشته اند تمام خوانين و مالكين ايران در اين عدم اطاعت به دولت همدست هستند. صراحتاً اظهار نمودند زير بار اين امر تقسيم اراضي نخواهيم رفت. مطابق خبر يك عده از كدخدايان با نامبردگان همراهي نشان داده و عده ديگر هنوز قول مساعد به آنان نداده اند.(15)

نخستين درگيري ميان نظاميان و عشاير بويراحمد با بمباران اجتماع سران عشاير در روستاي دروهان بود. در نتيجه پس از اين عمليات عده زيادي از كدخدايان و سران عشاير بويراحمد با قيد قرآن با هم عهد بستند تا عليه رژيم پهلوي مبارزه كنند. (16) در مناطق خود با قواي نظامي درگير شدند اما پس از مدتي زد و خورد تاب مقاومت نياوردند و دستگير شدند.

بهرام آريانا مسئول سركوب عشاير فارس در چهارم خرداد 1342 خورشيدي در اعلاميه اي عنوان داشت: به افراد ذيل هرگز تأمين داده نخواهد شد: 1- عبدالله ضرغامپور، 2- خداكرم ضرغامپور، 3- منصور ضرغامپور، 4- ناصر طاهري، 5- غلامحسين سياهپور، 6- كردي انصاري، 7- عيدي و شيخ محمدرضا (نوكران ناصر طاهري)، 8- درويش علي و علي خان (نوكران عبدالله ضرغامپور).(17)

محاكمه و اعدام سران عشاير

پس از سركوب قيام عشاير، سران ايلات شركت كننده در قيام در دادگاه نظامي ارتش محاكمه شدند. براساس حكم دادگاه حسين قلي خان رستم، فتح الله خان حيات داودي، ناصرخان طاهري، حبيب الله شهبازي، جعفرقلي خان رستم و خداكرم ضرغامپور به اعدام محكوم شدند. علاوه بر اين ولي كياني و خواهرزاده و دامادش سهراب كشكولي به 15 و 10 سال زندان محكوم شدند. منصور بويراحمدي پسر عبدالله خان هم به حبس ابد محكوم شد. (18)



در اين ميان 2 تن از سران قشقايي و بختياري كه ارتباط چنداني با اين حركت نداشتند، به نام هاي محمدحسين خان قشقايي و اميربهمن خان صمصام بختياري هر يك به سه سال زندان محكوم شدند. (19) حكم اعدام 6 تن از سران شورشي عشاير در سحرگاه 13 مهر 1343 خورشيدي در شيراز به اجرا درآمد. (20) همچنين ملاغلامحسين سياهپور و سه تن از افرادش به نام هاي غلامحسين محمدي، تركي پيرايش و حسن قلي فرخي در دادگاه جداگانه اي محاكمه و به اعدام محكوم شدند كه حكم اعدام اين سه تن در 19 دي 1343 خورشيدي در ميدان تير مركز پياده شيراز به اجرا درآمد.(21)



منابع

1- نصيري طيبي، منصور. انقلاب اسلامي در شيراز، ص 279.

2- روزنامه اطلاعات، 23آبان1341، ش 10949، ص1

3- سياهپور، كشواد، قيام عشاير جنوب 1343-1341، تهران، مؤسسه ي مطالعات و پژوهش هاي سياسي، 1388، صص 241-239.

4- نصيري طيبي، ص 286.

5- خاطرات 15 خرداد شيراز، به كوشش جليل عرفان منش، دفتر دوم، تهران، دفتر ادبيات انقلاب اسلامي، 1375، صص 86 و 115

6- نصيري طيبي، ص 289.

7- كشواد سياهپور، ص389

8- همان، ص389

9- همان، ص282

10- كشواد سياهپور، ص291

11- نصيري طيبي، ص 291.

12- صولت قشقايي، محمدحسين، يادمانده ها، خاطراتي از محمدحسين قشقايي، تهران، فرزان روز، 1385، صص 122-123

13- نصيري طيبي، ص 293

14- سياهپور، ص294

15- نصيري طيبي، ص 297

16- سيدمصطفي تقوي مقدم، پيشين، صص 494-495

17- آريانا، بهرام. تاريخچه ي عمليات نظامي جنوب، تهران، چاپخانه ارتش شاهنشاهي، چاپ اول، 1342، ص238

18- روزنامه اطلاعات، 26 شهريور 1343

19- محمدحسين صولت قشقايي، صص 130-131

20- روزنامه اطلاعات، 13 مهر 1343

21- روزنامه كيهان، 20 دي1343


خروج




درباره شورا

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 و استقرار جمهوری اسلامی ایران، موضوع مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف به عنوان نماد و تبلور عینی جمهوریت مورد توجه ویژه حضرت امام خمینی(ره) و سایر مسئولان کشور قرار گرفت.   ادامه...

 

سروش ايتا اينستاگرام آپارات ايميل

آمار بازدید

  • بازديدکنندگان آنلاين : 3

  • بازديد کنندگان اين صفحه : 41219

  • بازديدکنندگان امروز : 4544

  • کل بازديدکنندگان : 2187327

پیوندها