نسخه چاپي

1399/07/05 :: ١٠:٢٢ 

راز تدبير در جام زهر

رهبر معظم انقلاب اسلامي در هفته دفاع مقدس، با اشاره به پذيرش قطعنامه 598 از سوي امام خميني(رضوان الله علیه )فرمودند: «قبول قطعنامه كه امام به آن جام زهر گفتند، كار عاقلانه و مدبرانه اي بود كه در آن مقطع بايد انجام مي گرفت. اگر اينطور نبود امام آن را نمي پذيرفت. ما از نزديك شاهد بوديم

راز تدبير در جام زهر

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی رهبر معظم انقلاب اسلامي در هفته دفاع مقدس، با اشاره به پذيرش قطعنامه 598 از سوي امام خميني(رحمه الله علیه) فرمودند: «قبول قطعنامه كه امام به آن جام زهر گفتند، كار عاقلانه و مدبرانه اي بود كه در آن مقطع بايد انجام مي گرفت. اگر اينطور نبود امام آن را نمي پذيرفت. ما از نزديك شاهد بوديم و مي ديديم كه چه دارد مي گذرد. بايد مراقب تحريف ها در اين مورد بود.»

توجه دادن به تصميم مدبرانه در آن ايام از جهات مختلف اهميت دارد اما يك جهت كليدي آن فهم سبك تصميم گيري امام جامعه است. دقيق شدن در نظام تصميم گيري امام-امت، براي اين روزهاي ما نيز داراي اهميت است.
حضرت امام در پيام مربوط به آتش بس فرمودند «قبول اين قطعنامه براي من از زهركشنده تر است» اما اين تصميم «فقط براي تشخيص مصلحت بود.» 29/4/67
سؤال اينجاست كه جمع بين مصلحت و زهر كشنده، تدبير و عقلانيت به چه نحو است؟ چطور ممكن است تصميمي هم زهر باشد و هم تدبير؟
پاسخ به اين سؤال را بايد در تحليل شرايط آن روزها ديد. آن دوره شرايط كلان اقتصادي و نظامي و ميزان تاب آوري مردم مطابق گزارش هاي رسمي و مستند مسوولان به نقطه اي رسيد كه ادامه جنگ تحت هيچ عنوان ميسر نبود. اينجاست كه حضرت امام مصلحت اسلام را در مراعات مردم مي بينند و مي فرمايند «تن به اين مصلحت دادم.» مصلحت همان مدارا با حال جامعه و زمانه تصميم گيري است.
رهبرانقلاب درباره آن روزها مي فرمايد:«قبول قطعنامه از طرف امام، به خاطر فهرست مشكلاتي بود كه مسؤولان آن روزِ امورِ اقتصادي كشورْ مقابلِ رويِ او گذاشتند و نشان دادند كه كشور نمي كشد و نمي تواند جنگ را با اين همه هزينه، ادامه دهد.»
بيانات در اجتماع پرشكوه زائران مرقد امام خميني؟ره؟ 14/03/1375.
مدارا كليد واژه اساسي در سبك مديريت امام جامعه است. حضرت امام هم در سلوك فردي و هم در سبك اداره كشور بارها به موضوع مراعات و مدارا با مردم اشاره مي كنند. امام جامعه كه وظيفه هدايت و تربيت امت را برعهده دارد همواره به سطح و كشش و توان جامعه نگاه مي كند و تصميم را متناسب با همين شاخص مي گيرد. مصلحت آنروز مدارا با زمانه و موقف اجتماعي امت بود.
رهبرانقلاب در رابطه با قطعنامه مي فرمايند:«اين قدرت، صلابت معنوي، شجاعت روحي و اخلاقي (امام است )كه در يك لحظه يك موضعي را به خاطر مصلحت و اسلام و مسلمين اتخاذ مي كند» بيانات در نماز جمعه مورخ 31/4/1367.
به همين جهت رهبرانقلاب سال ها بعد نتيجه جام زهر را شيريني مي دانند: «اين تلخي را او(حضرت امام) تحمل كرد؛ ولي خداي متعال به آن بنده صالح عوض داد و هنوز دو سال و اندي نگذشته كاسه شهد و شيريني پيروزي را به ملتش چشاند و كام شان را شيرين كرد. آن فداكاري، اين ثمره را داشت.» بيانات در ديدار با گروه كثيري از آزادگان و اقشار مختلف مردم، در اولين روز از هفته وحدت 11/07/1369.
برخي به اشتباه تصور مي كنند عده اي با خدعه، نيرنگ و فشار به حضرت امام باعث شدند كه امام تصميمي بگيرد كه نسبت بدان اكراه داشتند. گويي خداي نكرده حضرت امام از آنچه در كشور گذشته و نسبت به مسائل حساس و اصلي اقتصاد و جنگ بي اطلاع بوده اند. سخنان اخير رهبرانقلاب نشان داد همان تصميم در آن زمان بهترين، مدبرانه ترين و عاقلانه ترين تصميم بود.
حال آنكه حضرت امام در پيام آتش بس درباره اعتمادش به مسوولان فرمودند: «تاكيد مي كنم كه گمان نكنيد كه من در جريان كار جنگ و مسوولان آن نيستم. مسوولان مورد اعتماد من مي باشند. آن ها را از اين تصميمي كه گرفته اند شماتت نكنيد، كه براي آنان نيز چنين پيشنهادي سخت و ناگوار بوده است.»
كساني كه معتقدند امام تحت فشار اطرافيان تصميم گرفته بود به ماجراي حكميت در زمان اميرالمؤمنين (ع) يا صلح امام حسن (ع) اشاره مي كنند و اينطور مي گويند كه همانطور كه اميرالمؤمنين و امام حسن تحت فشار اطرافيان تصميم گرفتند، حضرت امام هم ناچار شد نسبت به خدعه اطرافيان كوتاه بيايد.
حال آنكه همين استناد تاريخي نيز دچار خطاي تحليلي سخت است. همانطور كه گفته شد امام امت تنها زماني تصميمش را تغيير مي دهد كه مصلحت مسلمين و امت و در نهايت مصلحت اسلام در ميان باشد و اينطور نيست كه با فشار چند نفر اهل خدعه كوتاه بيايد.
در همان ماجراي حكميت هنگامي كه اهل شام قرآن ها را بر سر نيزه بردند در تاريخ آمده است حداقل بيست هزار نفر كه شمشيرهاي شان را بر گردن آويخته بودند و پيشاني هاي شان در اثر سجده سياه شده بود جلو آمدند و گفتند: «يا علي ؟ع؟ دعوت اين قوم را اجابت كن كه تو را به سوي كتاب خدا مي خوانند وگرنه تو را مي كشيم همچنان كه عثمان را كشتيم» (نصر بن مزاحم بن سيار منقري، وقعه صفين، ص 489 و 490، چاپ كتابخانه آيت الله مرعشي نجفي، قم، سال نشر 1403 هـ . ق .)
در ماجراي تعيين حكم نيز هر چه حضرت از ساده لوحي ابوموسي گفت آن ها قبول نكردند. حضرت اول ابن عباس و سپس مالك اشتر را به عنوان حكم پيشنهاد دادند ولي گروه ياغي بر حكميت ابوموسي اصرار ورزيدند. نصر بن مزاحم آورده است :«در آخر كار حضرت پرسيد: آيا از غير ابوموسي رو مي گردانيد؟ گفتند: آري. چون حضرت لجاجت آن ها را ديد با ناراحتي فرمود: هر چه مي خواهيد بكنيد.» (همان، ص 500)
اميرالمؤمنين آنقدر تنها بود كه مي فرمايد: «اي كاش در ميان شما دو نفر يا حتي يك نفر مانند او (مالك) بود كه به دشمن مثل او مي نگريست»(همان، ص 521 .)
همين وضعيت نيز در زمان صلح امام حسن بود. رهبرانقلاب مي فرمايد آنچه باعث شكست امام حسن(ع) شد نبودن تحليل سياسي در مردم بود. (12 آبان 1372 در ديدار جمعي از دانش آموزان و دانشجويان)
در جاي ديگري مي فرمايند:«امام حسن مجتبي وقتي كه نگاه كرد به وضع لشكر خودش و وضع كوفه و شرايط اجتماعي و سياسي، فهميد كه اگر حالا جنگ را تمام كرد، تمام كرد؛ ...(واگرنه) 10 سال ديگر هم اين جنگ ادامه پيدا بكند، نتيجه باز همين است.» (11 ارديبهشت 1368)
بنابراين اينطور نبود كه چند نفر امام را دوره كنند و حضرت از سر اكراه تصميم بگيرد. چه حكميت و چه صلح امام حسن(ع)نيز بر اساس شرايط و خواست مردم اتخاذ شد و البته خواص آن دوران نيز برآمده از همان جامعه و عصاره همان مردم بودند. لذا اين تلقي از امام معصوم خلاف عصمت كه هيچ و بلكه خلاف تدبير و عقلانيت است.
بر اين اساس در ماجراي حكميت يا صلح امام حسن(ع) اطرافيان عصاره جامعه آن روز بود و امام مردم را مي ديدو تصميم مي گرفت نه فشار چند نفر اهل خدعه.
نتيجه اينكه امام جامعه تنها و تنها بر اساس مصلحت امت با مردم مدارا مي كند و تصميم خود را با هدف هدايت متناسب با همان زمانه تغيير دهد و اين اصلاً به معناي تحت فشار قرار گرفتن از سوي عده اي اهل خدعه نخواهد بود.
همين تجربه قطعنامه و ملاك تصميم گيري امام امت را در مذاكره سياسي سال هاي اخير نيز شاهد هستيم. برخي تصور مي كنند رهبرانقلاب تحت فشار دولت جديد سياسي تصميم به مذاكره گرفتند. حال آنكه خودشان توضيح مي دهند كه تصميم به مذاكره در دولت اسبق گرفته شد. 1395/03/25
از سويي تصريح دارند كه به اين مذاكره خوش بين نيستم. 20/01/94. حال سؤال اينجاست كه چرا تصميم به مذاكره گرفتند؟ رازگشايي از مذاكره را بايد درنرمش قهرمانانه ديد. همانطور كه گفته شد امام به مردم نگاه مي كند و با هدف هدايت اجتماعي تصميم به يك تجربه اجتماعي و واقعي مي گيرند. نتيجه اين مذاكره يك تجربه ملي بود تا چشم از غرب برداشته و روي توان داخلي حساب كنيم. لذا مي فرمايند كه «بر جام، به عنوان يك تجربه، بي نتيجه بودن مذاكره با آمريكايي ها، بدعهدي آن ها و ضرورت بي اعتمادي به وعده هاي آمريكا را بارديگر ثابت كرد و نشان داد راه پيشرفت كشور و بهبود وضع زندگي مردم، توجه به داخل است نه دشمناني كه مدام در منطقه و جهان در حال مانع تراشي براي ايران هستند.» (11 مرداد 1395)
نتيجه اينكه مدارا با مردم با هدف رشد و هدايت آن ها سرنوشتش فقط پيروزي است. نتيجه جام زهر امام را رهبرانقلاب شيريني مي دانند. نتيجه مذاكره نيز رشد بصيرت تاريخي وتجربي مردم بود. رهبرانقلاب در باره صلح امام حسن(ع) نيزمي فرمايند كه اين نرمش قهرمانانه موجب قدرت يافتن جبهه حق گشت. (حلقات انسان 250 ساله و دو امام مجاهد)
و اما پيگيري ارزش هاي انقلابي و اسلامي در گرو حضور و ظهور مردم پاي ارزش هاست. حركت امام جامعه متناسب با رشد جامعه است. هرميزان جامعه آماده تر باشد حركت به سمت آرمان ها نيز تسريع مي شود. هرميزان كندي در خيزش و قيام مردمي باشد، امام جامعه متناسب با شرايط اجتماعي با امت مدارا مي كند و متناسب با همان زمانه تصميم مي گيرد و جريان هدايت را در همين مدارا و رعايت حال جامعه قرار مي دهد. لذا حساب تصميم امام در هر زماني از سستي ها و كم كاري ها و سهل انگاري هاي ناشي از غفلت خواص و عدم بصيرت اجتماع جداست. رهبر جامعه بر اساس شرايط مردم تصميم مي گيرد. اما اينكه چه كساني چه سهمي در شكل گيري اين شرايط داشتند امر ديگري است. لذا اينجا نقش خواص در تقويت روحيه دينداري و قيام مردم اهميت دارد. هر ميزان خواص جامعه نسبت به رشد بصيرت و سبك زندگي مؤمنانه مردم نقش آفريني بيشتري داشته باشد راه براي حركت كشور به سمت آرمان ها و هدايت توسط امام جامعه مساعد ترست.


خروج




درباره شورا

پس از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 و استقرار جمهوری اسلامی ایران، موضوع مشارکت مردم در عرصه‌های مختلف به عنوان نماد و تبلور عینی جمهوریت مورد توجه ویژه حضرت امام خمینی(ره) و سایر مسئولان کشور قرار گرفت.   ادامه...

 

سروش ايتا اينستاگرام آپارات ايميل

آمار بازدید

  • بازديدکنندگان آنلاين : 1

  • بازديد کنندگان اين صفحه : 19251

  • بازديدکنندگان امروز : 337

  • کل بازديدکنندگان : 2335804

پیوندها